‘Als het geen pijn doet, dan helpt het niet.’ We horen het vaak in onze fysiopraktijk, maar hoe waar is deze uitspraak eigenlijk? Wat gebeurt er in je lichaam als je door de pijn heen beweegt? Word je daar écht beter van? Of juist slechter?

Om een goed antwoord te kunnen geven op deze vraag, moeten we eerst uitleggen wat we bedoelen met pijn. Pijn is namelijk een complex verhaal waarin subjectiviteit een grote rol speelt. In de basis is het een waarschuwingssignaal van ons lichaam voor potentieel letsel.

Het ervaren van lichamelijke pijn in welke vorm dan ook is een proces waarbij zowel het perifere zenuwstelsel (de uitlopers over het hele lichaam) als het centrale zenuwstelsel (hersenen en ruggenmerg) een rol spelen. Pijnsignalen worden gedetecteerd door de nociceptoren, dat zijn gespecialiseerde zenuwvezels die overal in het lichaam liggen. Als die een signaal oppikken wordt dit afgevuurd naar het ruggenmerg en vervolgens naar de hersenen gestuurd, waar ze worden geïnterpreteerd als pijnlijke sensaties.

Zoals gezegd is pijn ook voor een groot gedeelte subjectief. Bij de één worden pijnprikkels oprecht intenser doorgegeven dan bij de ander. Daarnaast is het ook nog afhankelijk van de situatie waarin de pijn optreedt. Soldaten die in de vuurlinie ledematen verliezen bijvoorbeeld, voelen die pijn vaak pas als ze uit de gevaarlijke situatie zijn.

Hoe intens je pijn ervaart is dus een complex fysiologisch proces en iets totaal anders dan dat de één zich aanstelt en de ander doorbikkelt. Over doorbikkelen gesproken; terug naar de vraag of je nu juist wel of niet door de pijn heen moet bewegen.  Afgezien van een enkele uitzondering zeggen we als fysiotherapeut NEE, doe het niet.

Waarom niet? Omdat de kans groot is dat je daardoor juist nog meer last krijgt. Die last kán komen door extra weefselschade, maar ook doordat je pijnsysteem steeds gevoeliger wordt. Als je niet luistert naar het fluisteren van je lichaam, dan gaat het schreeuwen om gehoord te worden. In medische termen heet dit fenomeen sensitisatie.

Wanneer er sprake is van sensitisatie, vinden er veranderingen plaats in hoe de zenuwen signalen doorgeven en hoe het brein deze interpreteert. Er wordt aan de knopjes gedraaid en je kunt je voorstellen dat dit invloed heeft op de manier waarop pijn wordt ervaren. De prikkel is niet anders, maar de reactie erop wel. Vergelijk het maar met het aanpassen van het volume van een speaker. Als je de autoradio harder zet (output), betekent dit niet automatisch dat de presentator harder praat (input).

Sensitisatie is écht iets anders dan dat pijn ‘tussen de oren zit’, het is geen psychische aandoening, maar een alarmbel van het lichaam als je langdurig of vaak pijn hebt. Als je jezelf wijs maakt dat door de pijn heen bewegen helpend is en je dit dus standaard doet, dan denkt je lichaam dat het alarmsysteem niet goed werkt. Door wat ‘aan de knoppen te draaien’ wordt het scherper afgesteld. De fysieke schade is niet groter, maar de last die je ervaart wel.

Klachten die kunnen duiden op sensitisatie zijn:

• Het pijngebied breidt zich uit in de loop van de tijd.
• Pijn op meerdere plekken in het lichaam die niet duidelijk verklaarbaar is.
• De pijn is steeds minder duidelijk te relateren aan belasting en belastbaarheid (het maakt dan eigenlijk weinig verschil of je minimaal of fors belast, beide doen de pijn evenveel verergeren).
• Overgevoeligheid van de huid bij aanraking van het pijnlijke gebied.

Wat al eerder genoemd werd en natuurlijk ook nog steeds gewoon kan, is dat je door stug door te gaan terwijl je pijn voelt aantoonbare verergering toebrengt aan het letsel (zichtbaar op bijvoorbeeld een echo of scan). Vezels die nog net aan elkaar zaten of aan het herstellen waren kunnen bijvoorbeeld scheuren of er kan een buitenproportionele ontstekingsreactie ontstaan. Ook dit leidt tot meer pijn en minder bewegingsmogelijkheid. Net zo lang tot dit een punt bereikt waarop bewegen écht niet meer kan. Je lichaam is gericht op zelfbehoud en kan daarin ver gaan.

Mag je dan helemaal niet bewegen als je pijn hebt? Jawel hoor, bij voorkeur wel zelfs. Maar wel met in acht name van de kwaal. Zoek de pijn niet op, maar beweeg binnen je pijnvrije bereik. Op deze manier geef je jouw herstel een positieve impuls en zal je merken dat de belastbaarheid steeds groter wordt.

En fysiobehandelingen dan? Die zijn toch best wel eens pijnlijk? Ja dat klopt, soms wel, maar zo’n behandeling is een afgebakend moment en een fysiotherapeut weet hoe het werkt met de balans tussen belasting en belastbaarheid én heeft kennis van fysiologie. Onder die voorwaarden kan er op z’n tijd best wel eens binnen het pijnlijke bereik worden getraind of behandeld, maar doe dit niet op eigen houtje tenzij je dat duidelijk als opdracht is meegegeven (wat bijvoorbeeld het geval is bij de behandeling van claudicatio intermittens).

Verman jezelf niet te vaak. Als je met regelmaat door de pijn heen beweegt, dan bereik je meestal een averechts effect. Doe jezelf een plezier en laat je adviseren door een zorgprofessional, ga niet zomaar ‘stoer door’.