Artrose

Artrose is één van de meest voorkomende gewrichtsaandoeningen van het bewegingsapparaat. Bij het ontstaan van artrose staat de combinatie tussen overbelasting en ontstekingsfactoren centraal. Bij artrose zijn niet alleen kraakbeen en bot aangedaan, maar kunnen ook de weke delen zoals spieren, kapsel en banden een belangrijke rol spelen.

Artrose kan voor komen aan één gewricht, maar natuurlijk ook aan meerdere gewrichten. Een gewricht bestaat uit twee botuiteinden, die zijn bekleed met kraakbeen. Het kraakbeen vangt de schokken op en zorgt dat de verschillende botten soepel kunnen bewegen ten opzichte van elkaar. Om het gewricht heen, zitten het gewrichtskapsel en de gewrichtsbanden. Aan de binnenkant van het gewrichtskapsel zit een slijmvlieslaagje, dat dient als een soort smeermiddel. Wanneer er sprake is van artrose, dan is de kwaliteit van het gewrichtskraakbeen slechter en het is dunner. Aan de gewrichtsranden kan benige zwelling ontstaan, die noemen we osteofieten.

De échte oorzaak van artrose is niet duidelijk. Wel zijn er een aantal factoren die een rol spelen bij het ontstaan van artrose. Denk hierbij aan overgewicht, hogere leeftijd,  lichamelijk zwaar werk, (sport)letsels, en familiaire belasting. Artrose komt vaker voor bij vrouwen dan bij mannen.

Bij artrose zijn er vaak afwijkingen op de röntgenfoto te zien, maar deze houden slechts in geringe mate verband met klachten als pijn, stijfheid en verminderde gewrichtsbeweeglijkheid. Zo zijn er soms duidelijke afwijkingen zichtbaar op een röntgenfoto terwijl er geen pijnklachten of bewegingsbeperkingen zijn. Ook het omgekeerde komt voor.

Pijn is voor de meeste mensen het eerste en belangrijkste symptoom. Deze pijn treedt aanvankelijk vooral op bij het in beweging komen (startklachten) en bij langdurige belasting. Wanneer het proces vordert, kan er ook sprake zijn van pijn in rust en nachtelijke pijn.

Bij heupartrose wordt de pijn meestal gevoeld in de lies en aan de voor- en zijkant van de heup, ook kan die uitstralen naar het bovenbeen en de knie.
Bij knieartrose zit de pijn meestal in en rondom de knie, maar soms kan deze ook in het bovenbeen of de heup gevoeld worden. Erg verwarrend dus.

Stijfheid die na enkele minuten bewegen weer verdwijnt, is een belangrijk kenmerk van artrose.
Ook is er vaak sprake van zichtbare verdikking van het gewricht, deze kan komen door bot uitsteeksels of zwelling van het gewrichtskapsel. In een verder gevorderd stadium kan een afwijkende stand van het gewricht zichtbaar worden.

Ten gevolge van dit alles ligt het voor de hand dat er problemen ontstaan bij het uitvoeren van dagelijkse activiteiten zoals bijvoorbeeld lopen, traplopen, gaan zitten en opstaan en sokken en schoenen aantrekken. De klachten van artrose leiden bij veel mensen tot minder algehele lichaamsbeweging, waardoor de spierkracht en de conditie afnemen en een neerwaartse spiraal van belastbaarheid wordt ingezet.

Hoe tegenstrijdig het ook klinkt; je belangrijkste troef is beweging. Het doel hiervan is om je spieren te versterken en uithoudingsvermogen te vergroten of te behouden.
Om dit te bereiken doe je er goed aan om minimaal vijf dagen per week een half uur of meer matig intensief te bewegen.

Matig intensief bewegen doe je wanneer je hartslag en ademhaling enigszins versnellen. Je krijgt het wat warmer, maar bent niet buiten adem. Een gesprek voeren moet mogelijk zijn.

Zorgen voor voldoende lichaamsbeweging hoeft niet ingewikkeld te zijn en niet veel extra tijd te kosten. Denk maar eens aan een wandelingetje naar de brievenbus, op de fiets naar de supermarkt, de trap nemen in plaats van de lift en een uurtje tuinieren. Ook zwemmen is een goede vorm van bewegen.

Algemene beweegtips

• Beweeg minimaal een half uur per dag matig intensief.
• Luister naar je lichaam, voorkom overbelasting.
• Niet alleen beweging is belangrijk, ook rust hoort erbij. Wissel inspanning en ontspanning af.
• Loop niet te hard van stapel, bouw de duur, de frequentie en de intensiteit van het bewegen geleidelijk op.
• Neem de lichaamsbeweging en eventuele oefeningen op in je dagelijkse routine. Kijk waar je het kunt combineren met activiteiten die je toch al deed.
• Kies bij voorkeur voor een zachte ondergrond.
• Draag schoenen met schokabsorberende zolen.

Hoewel bewegen en sporten goed zijn bij heup- en knieartrose, zijn niet alle sporten even geschikt. Welke sport je kiest, hangt af van je voorkeur maar ook van je lichamelijke mogelijkheden. Merkt je aan je lichaam dat de sport die jij leuk vindt te zwaar is, dan kun je wellicht kiezen voor een aangepaste variant. Denk bijvoorbeeld  aan volleybal met een strandbal of zwemmen in extra warm water. Kies wat je leuk vindt en zorg dat het leuk blijft.

Het kan zijn dat je het moeilijk vindt om voldoende lichaamsbeweging te hebben, dat kan om diverse redenen gebeuren. In dat geval kan het zinvol zijn om advies en begeleiding van de fysiotherapeut te krijgen. De fysiotherapeut besteedt veel aandacht aan een goede houding en aan hoe je het beste kunt bewegen. Hij of zij leert je welke oefeningen je thuis kunt doen om veilig en efficiënt te bewegen en daardoor de klachten van jouw artrose te doen verminderen. Je fysiotherapeut kan je ook advies geven over eventuele hulpmiddelen, zoals het gebruik van een stok bij het lopen, een brace of over het meest geschikte schoeisel.

Behandeling

Voordat de fysiotherapeut je kan behandelen, zal hij of zij vragen stellen over je gezondheid en je persoonlijke situatie. Ook zal er lichamelijk onderzoek plaatsvinden om na te gaan wat de klachten trieert. Met deze gegevens zal de fysiotherapeut samen met jou bepalen wat de behandeldoelen worden. Bij elk behandeldoel zal in overleg met een passende behandelmethode worden gekozen. De belangrijkste behandelvormen bij artrose zijn oefentherapie en voorlichting

Oefentherapie

Je begint meestal met individuele oefentherapie die zich vooral richt op het versterken van de spieren en het verbeteren van het uithoudingsvermogen. De oefeningen zijn natuurlijk niet het doel, waar het om gaat  is dat de beweeglijkheid van de gewrichten verbetert en dat dagelijkse activiteiten je gemakkelijker afgaan. De fysiotherapeut heeft voor deze oefeningen verschillende oefenmaterialen en toestellen ter beschikking, denk aan een bal, gewichtjes en een hometrainer.

Naast het oefenen onder begeleiding krijg je meestal ook huiswerkoefeningen mee. Dit zijn de oefeningen die je zelfstandig thuis uitvoert.

Wat ook mogelijk is, is dat je een beweegprogramma volgt voor mensen met artrose. Het voordeel van deze behandelvorm in groepsverband is de verbinding met anderen. Dat kan motiverend of geruststellend werken.

Voorlichting en advisering

De fysiotherapeut kan je informatie geven over artrose Onderwerpen die hierbij aan de orde kunnen komen zijn bijvoorbeeld: Hoe kan ik de belasting op mijn gewrichten verminderen? Wat kan ik zelf doen tegen pijn en stijfheid? Welke sport of andere beweegactiviteit is voor mij het meest geschikt?

Na de behandeling

Zodra de behandeldoelen zijn behaald, zal de fysiotherapeut de behandeling afsluiten. Dat betekent niet dat je dan nooit meer rekening hoeft te houden met je artrose, om te zorgen dat de klachten niet terugkomen moet je je in je thuissituatie houden aan de (beweeg) adviezen. Je blijft dus oefenen en in in beweging. Je fysiotherapeut kan je helpen om, nadat de behandeling is afgesloten, door te stromen naar een van de vele bewegingsactiviteiten of sportactiviteiten, zoals Sportief Wandelen, Nordic Walking of Meer Bewegen voor Ouderen.

Operatie

Bij ernstige artrose kan het nodig zijn om een gewricht te vervangen. Als een operatie nodig is, kan de fysiotherapeut je zowel vooraf als achteraf ondersteunen. Je traint bij voorkeur voorafgaand aan de operatie met de fysiotherapeut om met een zo goed mogelijke goede conditie de operatie in te gaan. Gebleken is dat je daardoor sneller herstelt. Ook krijg je informatie over wat je direct na de operatie wel en niet mag doen en hoe je het geopereerde gewricht zo snel mogelijk weer goed kunt gebruiken. Het gebruik van krukken of een looprek, kan je het beste oefenen voor je operatie. Ook hiervoor is de fysiotherapeut de aangewezen begeleider.

Het belang van bewegen

Deze tekst geeft uitleg over artrose en geeft aan wat u er zelf aan kunt doen, maar wist u dat het aanleren van een actieve leefstijl u op veel fronten winst kan opleveren? Regelmatige lichaamsbeweging draagt op allerlei manieren bij aan uw gezondheid. Uw hart en bloedvaten blijven beter in conditie, bewegen heeft een positieve invloed op de bloeddruk en het cholesterolgehalte en bovendien verkleint het de kans op overgewicht. Verder blijven uw botten langer sterk en werkt uw spijsvertering beter. U voelt zich energieker, kunt gemakkelijker ontspannen en bent daardoor beter bestand tegen stress. Voldoende lichaamsbeweging verhoogt uw kwaliteit van leven, want als u soepel kunt bewegen, voelt u zich beter.