Omgaan met de menopauze

De menopauze is een belangrijke fase in een vrouwenleven, het einde van de vruchtbare jaren en het begin van een nieuwe periode met andere omstandigheden en aandachtspunten. Als u weet wat u kunt verwachten en welke keuzes er zijn, helpt dat uw botten gezond te houden.

Tijdens de vruchtbare jaren produceren de eierstokken elke maand oestrogeen en progesteron. Als in de menopauze de ovulatie stopt, wordt er nog slechts een beetje oestrogeen geproduceerd door de vetcellen. Die plotselinge daling is de oorzaak van de lichamelijke en emotionele veranderingen die de vrouw in de menopauze ondergaat. Tot de veelvoorkomende symptomen behoren opvliegers, nachtelijk zweten, stemmingswisselingen, libidoverlies en vaginale droogte. Sommige vrouwen vinden deze veranderingen bijzonder onaangenaam, andere hebben er nauwelijks last van. Veel vrouwen vinden het heerlijk eindelijk bevrijd te zijn van hun hormonale cyclus. Zelfs nadat de eileiders geen oestrogeen meer maken, kunnen de bijnieren nog vijf tot tien jaar hormonen als testosteron afscheiden. Zonder het matigend effect van oestrogeen op deze hormonen kan een vrouw zich sexyer, energieker en beter voelen dan ooit tevoren.

Spieren, botten en gewrichten
Oestrogeen bevordert de productie van collageen, een eiwit in spieren, botten, gewrichtsbanden en pezen. De lagere collageenproductie na de menopauze maakt de gewrichten stijver en de spieren zwakker. Aangezien oestrogeen ook de opname van calcium uit het voedsel bevordert, kunnen lagere oestrogeengehaltes de hoeveelheid calcium in het lichaam beïnvloeden. Calcium speelt een grote rol in de spierfunctie, en lage calciumwaarden in het bloed kunnen spierkramp veroorzaken.

De menopauze en uw botten
Het verlies van botmassa na de menopauze en de kans op broze botten, fracturen en osteoporose wordt niet zo snel opgemerkt, maar is wel van grotere betekenis. Het is een van de redenen waarom ca. 80% van de mensen met osteoporose vrouw is. Oestrogenen helpen het verlies van botmineraal te voorkomen. Zonder de krachtige bescherming van oestrogeen kunt u in de vijf tot zeven jaar na de menopauze tot wel een vijfde deel van uw botmassa kwijtraken. Daarom is het erg belangrijk om tijdens en na de menopauze extra aandacht aan uw botten te besteden en te beseffen wat u kunt doen om ze gezond te houden.

Hormoonvervangende therapie (HVT)
Aanvulling van het verdwenen oestrogeen met hormoonvervangende therapie (HVT) kan veel overgangsklachten verlichten. Uw dokter kan u bijvoorbeeld oestrogeen met progestogeen (een synthetisch, op progesteron lijkend hormoon) voorschrijven om verdikking van het baarmoederslijmvlies tegen te gaan. Vrouwen bij wie de baarmoeder is verwijderd, krijgen alleen oestrogeen voorgeschreven. Op korte termijn is dit soort therapie voor de directe symptomen van de menopauze betrekkelijk veilig. Op langere termijn kan het gebruik van HVT de kans op borst- en baarmoederhalskanker, trombose en hartziekten vergroten. Bespreek met uw arts af hoe lang en in welke dosering de therapie voor u heilzaam kan zijn.

HVT en osteoporose
Het zijn deze lange-termijnrisico’s die het geen gebruik van HVT om botverlies na de menopauze te vertragen, zo omstreden maken. Hormoonsubstitutie kan inderdaad helpen om de botdichtheid te handhaven, maar de behandeling werkt pas na minimaal vijf jaar en met het staken van de therapie is het effect ook verdwenen. Per saldo wegen de risico’s van langdurige HVT niet op tegen de voordelen. Daarom wordt oestrogeentherapie niet direct voorgeschreven, tenzij u geen andere osteoporosebehandeling, zoals bisfosfonaten kunt verdragen. Vooral vrouwen bij wie borst- of baarmoederhalskanker, trombose of leverziekten in de familie voorkomen, zijn geen goede kandidaten voor HVT. Net als bij elke preventieve therapie voor osteoporose mag HVT nooit dienen als vervanging van gezonde voeding en voldoende lichaamsbeweging.

Alternatieven voor HVT
Er zijn alternatieven voor de reguliere hormoontherapie, waaronder medicijnen die het effect van oestrogeen en andere calcium regulerende hormonen nabootsen.

  • SERM’s (selectieve oestrogeenreceptormodulatoren) hebben oestrogeenachtige effecten, maar veelal niet de bijwerkingen daarvan. Zo bindt raloxifen zich aan oestrogeenreceptoren in het bot, maar niet in de borsten of baarmoeder. Daarmee helpt het botverlies tegen te gaan zonder dat de kans op kanker in die organen toeneemt. Een betrekkelijk nieuwe SERM, het synthetische tibolon, heeft oestrogeen-, progesteron- en Verkleint de kans op osteoporose zonder de effecten van oestrogeen op het borstweefsel. SERM’s kunnen wel andere bijwerkingen hebben, zoals opvliegers, spierpijn, gewichtstoename en vorming van bloedpropjes.
  • Estren is synthetisch oestrogeen, dat in vooronderzoek bij muizen net zo effectief botmassa kon behouden als HVT, en geen effect lijkt te hebben op borstkankercellen. Deze nieuwe categorie medicijnen wordt ANGELS genoemd (activatoren van niet genomische oestrogeenachtige signalering) en is mogelijk ook geschikt om osteoporose bij mannen te behandelen.
  • Calcitonine is een hormoon dat de calciumopname in de botten bevordert door de werking van osteoclasten te remmen. Het kan helpen de effecten van oestrogeendaling op de botten tegen te gaan. Mogelijke bijwerkingen zijn opvliegers, veelvuldig plassen, misselijkheid of huiduitslag.
  • Teriparatide is een nieuw medicijn met een fragment van het parathormoon, dat de calciumwaarden reguleert. Het parathormoon stimuleert zowel de osteoblasten als de osteoclasten. Doorlopend gebruik kan het calciumgehalte in het bot verminderen, maar periodieke toepassing, zoals een dagelijkse injectie, stimuleert de osteoblasten en bevordert dus de botvorming. Een daling van het aantal heupfracturen is echter niet aangetoond.
Omgaan met de belangrijke fase de menopauze - Fysio Jansen te Deurne

Fyto-oestrogenen
Fyto-oestrogenen behoren tot een grote groep plantaardige stoffen (fytochemicaliën) met geneeskrachtige eigenschappen. Voorbeelden daarvan zijn de isoflavonoïden in sojaproducten en lijnzaad, en de lignines in peulvruchten en volkoren ontbijtgranen. Fyto-oestrogenen lijken wat structuur betreft op oestrogeen en kunnen veel effecten van dat hormoon nabootsen onder vrouwen die veel fyto-oestrogenen eten komt minder osteoporose voor.
Helaas zijn er aanwijzingen dat grote hoeveelheden fyto-oestrogeen de kans op bepaalde vormen van kanker net zo kunnen vergroten als oestrogenen. Er is meer onderzoek noodzakelijk, maar mijd in de tussentijd fyto-oestrogeensupplementen (in tablet- of poedervorm), omdat die het gemakkelijker maken fyto-oestrogenen in grote hoeveelheden op te nemen.

Na de menopauze
Een eeuw geleden was de levensverwachting van Noord-Europeanen slechts 50 jaar.
Nu worden veel mensen ruim 70 of zelfs 80 jaar, en leven vrouwen dus soms nog wel 30 jaar na hun menopauze. Dat maakt het belangrijker dan ooit om voor uw lichaam te zorgen.

Mensen worden vaak minder actief wanneer ze ouder worden. Volgens de Nederlandse Hartstichting krijgt slechts 20% van de mannen en 15% van de vrouwen van 65- 74 jaar de aanbevolen hoeveelheid beweging (drie keer per week 45 minuten matig intensieve activiteit). De afname van lichamelijke activiteit is grotendeels het gevolg van lichamelijke veranderingen, zoals een tragere stofwisseling en verminderde spiermassa. Veel ouderen menen dat een inactieve leefwijze er ‘gewoon bij hoort’. Er is echter geen reden waarom u minder zou gaan bewegen. In sommige Aziatische landen waar dagelijkse individuele activiteiten zoals tai chi tot de cultuur behoren, zijn mensen vaak tot op hoge leeftijd zeer actief. Natuurlijk verandert uw lichaam als uouder wordt, worden uw spieren en botten minder sterk en vertraagt uw stofwisseling, maar ukunt er veel aan doen om dat proces af te remmen.

Het belang van de activiteit
Een lichaam heeft levenslang beweging nodig om de botten en spieren sterk te houden, gebrek aan lichaamsbeweging doet de spiermassa afnemen, waardoor ook het Fysieke uithoudingsvermogen en de mobiliteit afnemen. Hoe zwakker u bent, hoe minder u kunt doen en hoe vaker u lichamelijke activiteit gaat vermijden. Dat is een neergaande spiraal. Omgekeerd houdt regelmatige lichaamsbeweging u tot op hoge leeftijd fit en soepel.

De stofwisseling op peil houden
Gebrek aan activiteit verhoogt niet alleen de kans op leeftijdgebonden aandoeningen, variërend van kleine ongemakken tot osteoporose, maar vertraagt ook de stofwisseling. Bij veel mensen daalt de energiebehoefte tussen het 30een 80elevensjaar met ca. Een derde als gevolg van afgenomen spiermassa en verminderde activiteit. Dat kan een aanzienlijk effect hebben op uw inname van voedingsstoffen. Naarmate uw caloriebehoefte en daarmee uw eetlust afneemt, kan het moeilijker worden om alle benodigde voedingsstoffen binnen te krijgen. Veel van deze bouwstoffen, met name calcium en vitamine D, zijn evenwel erg belangrijk voor de ouder wordende botten en spieren. Regelmatige lichaamsbeweging zorgt niet alleen dat u fitter en sterker wordt, maar stimuleert ook uw stofwisseling en eetlust en helpt u om op elke leeftijd actief te blijven.

WIST U DAT?

  • Volgens een onderzoek in het tijdschrift Clinical Science nam de botmineraaldichtheid van vrouwen die acht maanden lang een uur per week sportten, met 3,5% toe. De leden van de controlegroep, die niet sportten, verloren botmassa.
  • Bij een ander onderzoek werden twee groepen gevormd van 40 vrouwen die de menopauze achter de rug hadden. De vrouwen in de eerste groep sportten niet en verloren in de loop van het onderzoek zowel bot- als spiermassa. De vrouwen in de tweede groep sportten wel en werden zo sterk als vrouwen die 15 tot 20 jaar jonger waren.